::..:: طاها شیخیانی ::..::

دست نوشته ها و خاطرات و برنامه هاي يك دانش آموز جنوبي

« عدالت و ابعاد آن »
ساعت ٥:٤٦ ‎ق.ظ روز جمعه ٢٥ امرداد ۱۳۸٧ 

بنام خدا

عدالت و ابعاد آن

« قسمت اول »                                   دکتر امرالله شیخیانی ـ  نویسنده و پژوهشگر

 

عدالت گرچه از نظر شکلی و ظاهری یک واژه است اما از نظر محتوایی و مفهومی از وسعت، پهنا، گستره، حوزه، ابعاد و جهات وسیع و بسیط برخوردار می باشد که اگر این کلمه بطور کامل و دقیق  اجرا شود آن جغرافیا و سرزمین به بهشتی دیگر از نظر سیما و محتوا تبدیل می گردد و مقصود خالق جهان و جهانها و جهانیان محقق خواهد شد.

عدالت را باید از ابعاد و مناظر مختلف و متفاوت مورد ملاحضه، پژوهش، کاوش، بررسی و ... قرار داد؛ چیستی و چرائی عدالت و مفهوم آن حوزه، گستره و سرزمین عدالت بانی، مرجع، منبع اصلی آن سیر تاریخی و تاریخچه عدالت مجریان آن و چگونگی اجرا آثار عدالت مبلغین و مروجین آن عدالتخواه و عدالتخواهی اهمیت و ارزش عدالت ابزار، ساز و کار و وسایل آن تعلق و بستگی عدالت ( کجایی بودن عدالت ) زیبایی، مفیدی، خوبی آن عدالت و دیدگاه دیگران کلیدی بودن مقوله عدالت عاشورا و عدالت آسیب شناسی عدالت مساوات و تساوی در عدالت قانون اساسی و عدالت عدالت و اجتماع عدالت و خانواده عدالت و اقتصاد پیامبر، علی، حسین و... عدالت خلقت و عدالت ظلم و عدالت حامیان و حمایت از عدالت رابطه قرآن و عدالت عدالت، رسالت و نبوت و ....

دیگر جهات این کلید و لنگر زمینها و آسمانها، بایستی، دقیقأ و عمیقأ فهمید زیرا هر چه این مهم حیاتی از هر منظر مورد نهایت توجه و تفهم قرار گیرد باز هم نسبت به اصل و اصالت آن وحوزه اش، تحقیقی اندک و دستاوردی ناچیز است به ادبیاتی دیگر هر کس به قدر وسع خویش از هر نظر به این پردازش می پردازد اما به هر میزان مورد توجه، دقت و اجرا قرار گیرد به همان اندازه اثر و یا  آثار مطلوبش در جامعه و اجتماع مؤثر و مفید می باشد بنابراین در این پرداخت نیز بنا به فهم و وسعمان به ابعاد و جهات آن می پردازیم. باشد که هم به یکی از وظایف توحیدی، انسانی خویش عمل کرده باشیم و هم به اصل بی نظیر و بی مثال و بی بدیلی که هستی و نیستی در گرو آن است متوجه شده و دیگران را متوجه نمائیم.

 

1 ـ توصیف عدالت:

قبل از توصیف عدالت باید دانست که عدل چیست، عدل را می توان معانی مختلفی برای آن منظور نمود؛ حقیقت، درستی، میزان، باندازه، صحیح، تراز، مستقیم، راستی، عین حق، از معانی عدل محسوب می شود. یک تعریف: هر چیز در جای خود بودن را نیز عدل گویند. البته قطعأ معنی یا معانی دیگری نیز توسط دیگر صاحبنظران قابل ابراز و طرح است. با لحاظ داشتن واژه های مذکور می توان عدالت را معرفی یا تعریف نمود. یک معرفی و تعریف: عدالت، تحقق عدل است. تعریف دیگر: عدالت، آثار و نتایج اجرای کامل، درست و صحیح محقق شدن عدل است. دیگر تعریف، عدالت: برآیند و نتیجه عدل است. برای تحقق عدالت شاخص های اصلی نظیر؛  عدل، عادل و معدل کارساز است.

2 ـ مرجع و معمار عدالت:

بانی اصلی عدالت خداوند عادل است، عدل و عدالت بوسیله او به مجریان اولیه عدل و عدالت یعنی پیامبران ابلاغ گردیده تا آنها عدالت را در جوامع و بین مردم خویش ترویج، تبلیغ، توسعه، اجرا و محقق نمایند که پس از انجام ماموریت عدل و عدالت در دنیا مفهوم و شناخته شد و پس از آن توسط دیگر مجریان همانند: امامان، اولیا، صالحان، مصلحان و دیگر مروجان با بهره مندی از منابع و مراجع عدل و عدالت به جهانی شدن و همه گیر نمودن آن اقدام نمودند تا آنکه عدل و عدالت کاملأ در حوزه دنیا شناسا گردید. قابل ذکر است که گفته شود مبلغان و مجریان عدالت، برای اجرای عدالت و تحقق آن دارای یک روش نبوده اند و اندازه فعالیت آنها برای تحقق و اجرای عدل و عدالت    یکی و یک اندازه نبوده بلکه در میان مجریان و عادلان عصر و زمان در طول دوران و تاریخ به عادلی چون پیامبر خاتم و عادلی دیگر مثل علی اعلاء پی می بریم که در میان سایر مجریان و عادلان شاخص و یکتا بوده اند، به همین دلیل حضرت محمد (ص) و حضرت علی (ع) از بانیان اصلی و مسلم عدل و عدالت در دنیا محسوب می شوند.

3 ـ عـدالتخواه:

عدالتخواه کسی است که عدل را بشناسد، مجری عدل باشد، بدنبال تحقق عدالت باشد برای اجرای عدل و محقق شدن عدالت از هر کوشش و تلاشی بهره ببرد و از صفات عادل بودن برخوردار و پیوسته و بهنگام، عدل، عدالت را منظور و مجری باشد و برای اجرای آن در جامعه از همه ی فکر، اندیشه و توان عملی، نظری، اجرایی خویش استفاده نماید و دیگران را تشویق نماید و آثار حیاتی و بی نظیر عدالت و تحقق آن را در جامعه و بین مردم تبلیغ وترویج نماید. برای تبلیغ و توسعه عدالت از هیچ هراسی نهراسد.

 

4 ـ اهمیت و ارزش عدالت:

ارزش و اهمیت عدالت چنین است که با اجرای آن جامعه و مردم به نعمت سلامت و سعادت دست پیدا  می کنند، حق و حقوق فرد، افراد، اجتماع محفوظ می ماند، به حق و حقوق شخص و اشخاص تعدی و تجاوز نمی گردد، مردم به آرامش روحی و روانی می رسند، جامعه سیمای عدالت می یابد، آثار ارزش عدالت مشهود می گردد، کشور به سمت توفیق، صلاح و رستگاری سوق می یابد، آسیبهای فردی، اجتماعی محو و نابود می گردد، همه فقرها از بین می روند، جامعه مورد نظر عادل مطلق یعنی خداوند عادل ساخته می شود و اجتماع ارزشی و ارزش محور بنا می گردد، رضایت خداوند تحصیل و پس از آن، نعمت، سلامت، کرامت، سعادت، صلابت برای مردم، جامعه، کشور به ارمغان می آید.

5 ـ مساوات و تساوی در عدالت:

عدالت را می توان نتیجه تساوی از نوع درست نگری و مساوات اندیشی در پرتو رعایت و مراعات دقیق عدل دانست، عدالت تساوی محض نمی باشد بلکه رعایت حق و حقوق درست و صحیح در همه جهات با مراعات همه ابعاد عدلی و عدالتی می باشد، تساوی نگری یکی از مؤلفه های عدالت اندیشی می باشد که در کنار دیگر عناصر و همه ی مؤلفه های دیگر اجرای عدل و عدالت کامل   می گردد.

6 ـ سیمای ( زیبای) عـدالت:

دلیل زیبایی عدالت در اصل به خاطر آثار زیبا و بی مانند آن است زیرا وقتی عدالت محقق می گردد آثار و نتایجی به ارمغان می آورد که بی نظیر و بی مانندی آن را هویدا می سازد. اثر و آثار        بی مانند و حیاتی و ارزشمند عدالت است که به آن زیبایی داده و آن را زیبا نموده  وگرنه عدم اجرای آن و نبود آثار بی تای آن انواع و اقسام مصائب و آسیب ها اعم از فردی و اجتماعی بدنبال دارد. پس زیبایی عدالت به اعتبار آثار بی همتای آن است.

7 ـ مقوله کلیدی عدالت:

مبحث عدالت از مباحث اصلی و از مبانی کلیدی برای هر فرد و هر جامعه و هر کشور می باشد به تعبیر دیگر عدالت از محورهای مسلم و اصولی و حتی بی نظیر در جامعه و بنیان و بنیاد اجتماع    می باشد. عدالت فوق کلید است بلکه زیر ساخت، بنیان، بنیاد و اصل اصولی برای فرد، اجتماع، جامعه، کشور و جهان می باشد.

8 ـ عـدالت محوری:

انسان عدالت محور و فرد عدالتخواه دارای رفتاری ویژه و خاص است و می توان او را مروج و مبلغ عدل و عدالت دانست که یکی از آثار آن تاثیر آن رفتار بر دیگران است، که در نتیجه تاثیر مطلوب آن رفتار بر دیگران سبب بسط و توسعه عدالت در میان مردم و در واقع، همه گیر شدن و مردم گیر شدن عدل و عدالت در پی دارد تا آنجا که با تاثیر عدل و عدالت بر رفتار دیگران و اجرای آن بوسیله آنها، جامعه عدالت محور و عدالتخواه و مردم عدالت جو ساخته می شود.

9 ـ عـدالت و جـامعه:

عدالت تنها خاص یک جامعه خاص نمی باشد بلکه هر جامعه و اجتماعی که بوجود می آید و یا بوجود خواهد آمد اگر می خواهد یک جامعه پویا، موفق، سالم و سعادتمند جلوه نماید، باید به دنبال عدالت باشد، باید مجری عدالت باشد، باید عدالتخواه و عدالت محور باشد زیرا در غیر این صورت به سمت نابودی و فلاکت سوق خواهد یافت.

10 ـ عدالت واقـعی:

برای رسیدن به عدالت واقعی باید عموم و آحاد جامعه شاخصهایی همانند: عدالت محوری، عدالتخواهی، رفتار عادلانه، رعایت حقوق فردی و اجتماعی را مراعات کرده به نحوی که کمترین حقی از فرد یا افراد ضایع نگردد، همیشه در ذهن و رفتار خویش، اصل عدل و عدالت را دارا باشند، مبلغ و مروج عدالت و اصول آن باشند، برای گسترش و گستره حوزه عدالت تلاش نمایند و پیوسته حامی عدالت جویان، عدالت خواهان و مجریان عدالت باشند و خود نیز مجری دقیق و درست آن باشند.

11 ـ آسـیب شناسی عـدالت:

مقوله آسیب شناسی عدالت ریشه در تاریخ اجتماعی بشر و یا ریشه در تاریخ بشریت دارد به اعتبار دیگر از زمان خلقت انسان، عنصر مقابل عدالت یعنی بی عدالتی و یا تضیع حدود آن بوجود آمد یعنی اینکه از زمان ظهور انسان در برابر اصل عدالت، عنصر مقابل و دشمن آن نیز ظهور و بروز کرد؛ در برابر حق، باطل. در برابر دوست، دشمن. در برابر سلامت، بیماری. و در برابر عدل، بی عدالتی حادث شد. این وضع از بدورسالت حضرت آدم تا زمان حضرت خاتم و تا کنون جبهه مقابل عدالت وجود داشته و دارد. بنابراین در جامعه کنونی که میراث دار کل گذشته بوده یعنی آنکه علیرغم همه تلاشهایی که در زمانهای مختلف و دور و دراز صورت گرفته و اکنون ما در نظام اسلامی زندگی   می کنیم اما وجود جوامع غیراسلامی، کشورهای غیراسلامی و جمعیت اقل اسلامی در برابر جمعیت اکثر غیر اسلامی از یک طرف و وجود آثار غیر اسلامی و غیر عادلانه باقی مانده از قبل در جامعه ما و کم کاری مسئولین اصلی جامعه و کشور برای رعایت و اجرای عدل و عدالت از طرف دیگر و تاثیر رفتارهای غیر اسلامی و غیر عادلانه از سوی دیگر در کشور و جامعه ما و تاثیر منفی و سؤ اغیار چه کشورها و چه افراد و اشخاص و... همگی، از عناصر و مؤلفه های آسیبی و آسیب زننده به عدل و عدالت محسوب می گردند. پس برای تحقق عدالت و اجرای آن و رفع و دفع آسیب ها، اهتمام و همت  والا طلب می کند که به این سادگی مقدور و میسر نمی باشد.

12 ـ شیوه حمایت از عدالت:

مهمترین، اصلی ترین و اصولی ترین طریق و راه حمایت از عدالت توسط هر فردی در جامعه این است که فرد، خواهان عادل شدن باشد، عدالت جو، عدالتخواه و عدالت محور باشد و معدل را همیشه بر مبنای عدل و عدالت کمأ و کیفأ رعایت و اجرا نماید، مبلغ عدل و عدالت باشد.

13 ـ نـقش خـوبی عـدالت:

عدالت و عدل، اصلأ و اصالتآ خوب هستند، مبنا و اساس سلامت و سعادت دنیا و آخرت افراد و جامعه عدل و عدالت است، کلمه خوب در برابر عدالت خیلی صغیر و کوچک است، عدالت را با عدالت و عدل را با عدل اندازه گیری باید کرد، عدالت و عدل را نباید با واژه های مثل خوب، زیبا و امثالهم ارزیابی نمود، عدالت و عدل فوق زیبایی است. عدالت را با عدالت، عدل را با عدل باید انطباق داد و اندازه گیری نمود.


کلمات کلیدی: